Nagihan KALSIN
Hazine Maliye Bakanlığı, kripto varlıkların vergilendirilmesine ait üç farklı sistemi değerlendiriyor: Süreç vergisi, gelir vergisi ve KDV. DÜNYA’nın edindiği bilgilere nazaran, mevcut uygulamalarda bu başlıklara dair açık bir mevzuat bulunmazken, sermaye hareketlerinin izlenebilirliğini artırmayı hedefleyen teknik ve tüzel altyapının süratle geliştirildiği tabir ediliyor.
İşlem bazlı vergi: Mikro oranla makro gelir
Üzerinde durulan birinci model, kripto varlık alım-satım işlemleri üzerinden alınacak düşük oranlı bir süreç vergisi. Örneğin, daha evvel ülkemizde faaliyet gösteren kripto para borsalarına yatırılan her meblağdan on binde 4 oranında, Borsa İstanbul’da ise pay alımı başına on binde 2 vergi uygulanacağı gündeme gelmişti. Kripto varlıkların gündeme gelen yüzde 0,02’lik vergi oranıyla, her işlemden anlık ve otomatik kesinti yapılması değerlendiriliyor. Bu usulün kapsayıcılığı sayesinde düşük oranlarla yüksek gelir yaratabileceği belirtilirken, sistemin otomatik işlemesi nedeniyle maliyet-etkinliği de öne çıkıyor.
Gelir vergisi: Yarar takibi güç ancak gündemde
İkinci alternatif ise kripto varlık çıkarlarının ticari kazanç ya da bedel artışı kazancı kapsamında değerlendirilip gelir vergisine tabi tutulması. Lakin yararın hangi süreçte, ne vakit ve ne kadar oluştuğunun tespiti teknik olarak güç olduğundan, bu formül kayıt dışı süreçlerle uğraşta sonlu tesir yaratabiliyor. Bu nedenle gelir vergisinin faal uygulanabilmesi için, kripto cüzdanlar ve borsalar ortası entegrasyonun sağlanması, süreç geçmişinin şeffaflaşması gerekiyor.
KDV: Nizamlı süreçlere yeni bir tarif geliyor
Üçüncü model ise Katma Bedel Vergisi (KDV). Özellikle sistemli kripto alım-satım yapan kullanıcıların ticari faaliyet yürüttüğü varsayımıyla KDV yükümlüsü sayılması gündeme gelebilir. Bu noktada Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK), kripto varlıkları “gayrimaddi hak” olarak tanımlaması kritik bir rol oynuyor. Bu tanıma dayanarak, telif ya da royalty gibisi süreçlere uygulanan KDV rejimi, kripto işlemler için de örnek teşkil edebilir.
SPK tarafından kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ait yapılan düzenlemeler kıymetli bir taban oluştursa da, vergilendirme açısından hala boşluklar bulunuyor ve alt yapı yetersiz. Bilhassa blokzincir teknolojisinin sağladığı izlenebilirlik ile anonimlik arasındaki istikrar, vergi otoriteleri için yapısal bir imtihan manasına geliyor. Bu istikametiyle kripto varlıklar, hem yeni bir ekonomik fırsat hem de yeni jenerasyon maliye siyasetleri için önemli bir gerilim testi olarak bedellendiriliyor.
Düzenleme sermaye hareketlerini caydırmayacak
Kripto piyasasının Türkiye’de milyonlarca kullanıcıya ulaşmasına ve büyük süreç hacimlerinin oluşmasına karşın, bu süreçlerden elde edilen yararların vergi sistemine yansıması sonlu. Bu yüzden kayıt dışılık devam ediyor. Uzmanlar, “Bu kadar hareket, bu kadar kar var; pekala vergisi nerede?” sorusunun artık yanıtsız kalmaması gerektiği görüşünde. Yapılacak yeni düzenlemelerin sermaye hareketlerini caydırmadan, memleketler arası uygulamalarla uyumlu biçimde hazırlanması bekleniyor. Bu kapsamda, tesir tahlilleriyle desteklenmiş bir vergileme modelinin kamuoyuna sunulması planlanıyor
“Suç gelirlerine karşı düzenleme”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, son açıklamasında, yeni düzenlemelerle birlikte legal kripto faaliyetleri için alan bırakılırken, yasa dışı süreçlerle kararlı halde çaba edileceğini vurguladı. Şimşek, “Likidite sağlayıcılığı, piyasa yapıcılığı yahut arbitraj maksadıyla yapılan ve kaynağı belgelenebilen süreçler, platformların sorumluluğu ve nezareti altında, limitlere tabi olmadan gerçekleştirilebilecek” dedi.
