Türk Dil Kurumu (TDK) Lideri Prof. Dr. Osman Mert, yapay zeka alanındaki gelişmelerin dünya lisanlarını etkilediğini belirterek, Türkçenin bu dönüşümde geri kalmaması için büyük lisan modeli çalışmaları yürüttüklerini duyurdu. Antalya’da düzenlenen “Türk Dünyası Birliği Yolunda Ortak Alfabe Çalıştayı” kapsamında Anadolu Ajansı’na konuşan Mert, Türkçeyi temel alan yapay zeka sistemleri oluşturmak maksadıyla önemli adımlar attıklarını vurguladı.
Prof. Mert, özellikle ChatGPT üzere araçlarla gündeme gelen büyük lisan modeli teknolojilerinin tüm lisanlar ve kültürler üzerinde tesirli olduğunu belirterek, “Türkiye’de Türkçe düşünen ve Türkçe karşılık verebilen yapay zeka eserleri geliştirildi lakin bu kâfi değil. Bunların daha ileri düzeylere taşınabilmesi için büyük lisan modeline gereksinim var” dedi.
“Ulusal Türkiye Derlemi ile lisanın tüm tarafları kapsanacak”
TDK’nın üzerinde en fazla çalıştığı bahisler ortasında yer alan “Ulusal Türkiye Derlemi” projesine de değinen Mert, bu derlemin Türkçeyle üretilmiş bilimsel, kültürel ve akademik metinleri kapsayacak halde oluşturulduğunu belirtti. Kelam konusu derlemin, yapay zekaya Türkçeyi öğretme sürecinde kullanılacak temel bilgi kaynağı olacağını söz eden Mert, mevcut sözlüğün bu süreçte yetersiz kaldığını söyledi.
TDK Başkanı, “Geçmişin şartlarında sezgisel usullerle hazırlanmış mevcut sözlüğümüz Türkçeyi gereğince temsil etmiyor. Mevcut kelam varlığı yaklaşık 130 bin, ancak yeni sözlükle birlikte bu sayının bir milyonun üzerine çıkacağını öngörüyoruz. Bu da yapay zeka eserlerinin Türkçe düşünme yeteneğini artıracak” dedi.
“Yapay zekada her ülke kendi algısını pazarlıyor”
Yapay zeka eserlerinin yalnızca teknolojik değil, kültürel ve politik tesirleri de olduğunu vurgulayan Mert, “Bugün Filistin sorununu ChatGPT’ye sorduğunuzda objektif gerçek yerine üretildiği ülkenin bakış açısını yansıtıyor. Münasebetiyle biz de kendi lisan modelimizi kurmak ve kendi algımızı dünyaya sunmak zorundayız” tabirlerini kullandı.
Geliştirdikleri büyük lisan modelinde yalnızca yazılımcıların değil, lisan bilimcilerin de etkin vazife aldığını söyleyen Mert, bu uğraşın Türkçeyle üretilmiş bilimsel bilgi birikimini yapay zekaya aktarmak için kritik olduğunu belirtti.
“Türkçeyi muhafaza kanununa gereksinim var”
Toplumda yabancı sözlere karşı artan rahatsızlığı da pahalandıran Mert, “Türkçeyi muhafaza kanunu”na duyulan muhtaçlığın altını çizdi. TDK olarak kapsamlı bir teklif hazırlayıp meclise sunduklarını lisana getiren Mert, kabul edilmesi halinde yabancı söz kullanımında filtreleme ve kuralların hayata geçeceğini söyledi.
“Airfryer” örneğini veren Mert, bu türlü bir eserin Türkiye’ye birinci girişinde Türkçe karşılık belirlenmiş olsaydı, bugün halk ortasında bu sözün kullanılmayacağını ifade etti. TDK Başkanı, söz konusu düzenlemenin Türkçenin kamusal alanda daha güçlü kullanılmasına katkı sağlayacağını belirtti.
