Ali YILDIRIM

ABD’nin ikinci ba­harı olarak görülen ABD Başkanı Donald Trump, devreye aldığı güm­rük vergisi kararıyla piyasa­lar üzerinde soğuk fırtına­lar estirmeye devam ediyor. Tabir yerindeyse yaşanan ‘ekonomik it dalaşı’ karşılık­lı restleşmeye dönünce, piya­salar tekrar yangın yeri ol­du. Piyasalarda ‘black swan’ olarak tabir edilen belirsizlik artık de Trump’a uyarlanın­ca ‘yellow swan’ benzetmesi yapıldı. Evvelki gün Trump’ın vergi misillemesine karşı Çin ‘asla boyun eğmeyece­ğiz’ açıklamasını yaptı.

Bu­nun üzerine Trump, Çin’e ek gümrük vergisini yüzde 104’e çıkardı. Alınan bu kararın ar­dından pay senedi endeks­leri ve ABD tahvilleri sert düştü. Buna karşılık yen de­ğer kazandı. S&P 500’de dü­şüş yüzde 1,6’yı geçti. Nasdaq 100 ise yüzde 2’nin üzerinde kayıp yaşadı. DOW 30 yüzde 1, NYSE ABD Bileşik endek­si de yüzde 2,3’ün üzerinde kayıp yaşadı. ABD tahvilleri inançlı liman özelliğini kay­betti. Tıpkı vakitte Avrupa borsalarında da çöküş devam etti. Dün TSİ ile akşam üstü ABD endeksleri açılışta hafif toparladı.

Avrupa’da tahta yine kırmıza döndü

Avrupa piyasaları dün gü­ne düşüşle başladı. Avru­pa’da yüzde 5’in üzerinde ka­yıp yaşayan endeksler oldu. DAX endeksinde kayıp yüz­de 4,5’e yaklaştı. İngiltere’de FTSE 100’de düşüş yüz­de 3,5 düzeyinde. OMX Stokholm 30 ve Eurostoxx 50 endeksi yüzde 4,4 sevi­yesinde geriledi. CAC 40, FT­MİB, IBEX 35’te kayıplar de­rinleşti. Euro/dolar paritesi de yüzde 1 üstte seyretti. Trump’ın tarifesi hem dün­yada hem de Avrupa’da be­lirsizliği böylelikle arttırmış oldu.

Avrupa’da ana endeks­ler evvelki gün yükselişle ka­panmıştı. Ancak yeni tarife bu grafiği yine kırmızıya döndürdü. Uzmanlar yeni­den enflasyonist baskıların artacağını paylaştı. Gelişme­ler üzerine Fransa Merkez Bankası Başkanı ve ECB Yö­netim Kurulu Lideri Fran­cois Villeroy de Galhau da Avrupa Merkez Bankası’nın ABD gümrük vergilerindeki son artışa karşılık olarak te­mel faiz oranını düşürmesi gerektiğini paylaştı.

Çin’den karşı misilleme Asya’yı artıya geçirdi

ABD Başkanı Trump’ın yüzde 104’lük tarifesine kar­şın Çin’den de karşı misille­me gecikmedi. Çin idaresi ABD’den ithal edilen ürün­lere yönelik tarifeyi yüzde 34’ten yüzde 84’e çıkardı. Çin Başbakanı Li Qiang ABD ta­rifelerine karşın ülkesinin dış şokları büsbütün etkisiz hale getirecek kâfi araç­lara sahip olduğunu belirtti.

İddialara nazaran, Çin Merkez Bankası, kamu bankaların­dan dolar alımlarını durdur­malarını istedi. Bunun üze­rine Asya piyasaları derin bir nefes aldı. HSI Hang Seng en­deksi yüzde 1’e yakın topar­lanma kaydetti. Şangay SSE Birleşik endeksi de yüzde 1,3’ün üzerinde arttı. Shenz­hen Bileşen endeksi de yüz­de 1,3 düzeyinde yükseldi.

Japonya bir manada yeni inançlı liman olarak görülse de endeks düşüşe çalım ata­madı. Japon Yeni dolar kar­şısında yüzde 1,3 artıda. Nik­kei de kayıp yüzde 1,8 seviye­sinde. Japonya 225 endeksi yüzde 4’ün üzerinde kaybet­ti. Tayvan borsasında kayıp yüzde 6’yı aştı. Çin Halk Ban­kası (PBOC) Yuanı ABD do­ları karşısında arka arda beşin­ci seansta da zayıflattı. USD/ CNY paritesi Eylül 2023’ten bu yana görülmeyen bir sevi­ye olan 7,3’ü geçti.

Roubini: Bu baskıya birinci Trump boyun eğecek

Fitch’ten yapılan açıkla­mada, ABD’nin tarifeleri­nin mali tesirinin karışık ol­duğu ve altta yatan problemleri çözmeyeceği aktarıldı. Açık­lamada, tarife gelirlerinin 2025’te ABD’nin bütçe açı­ğının daralmasına yardımcı olacağı lakin ekonomik bü­yümeye vurulan darbenin ve ek vergi indirimlerinin uzun müddetli mali faydayı sınırlaya­cağı kaydedildi. Fitch’in açık­lamasında, uzun vadeli har­cama baskıları ele alınmadı­ğı sürece ABD’nin borcunun Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranını istikrara ka­vuşturmanın güç olacağı ifa­de edildi.

Açıklamada, “An­cak, tarifelerin ABD’nin re­sesyon risklerini kıymetli ölçüde artırdığına ve fiyat­larda beklenen şok göz önüne alındığında Fed’in faiz oran­larını daha da düşürme kabi­liyetini kısıtladığına inanıyo­ruz” değerlendirmesi yer al­dı. Kriz kahini olarak bilinen ekonomist Nouriel Roubini, yatırımcıların ABD Başkanı Donald Trump’ın ticaret sa­vaşlarının tesirlerini azalt­mak maksadıyla ABD Merkez Bankası’nın faiz indirimle­rini süratle artıracağı yönün­deki beklentilerini törpü­lemesi gerektiğini belirtti.

Roubini’ye nazaran, Trump’ın cezalandırıcı tarifelerinin global bir sakinlik yarata­cağı tasasıyla üç gün içinde 5 trilyon dolarlık bir pay se­nedi satışının yaşanmasının akabinde, bu baskıya birinci bo­yun eğen taraf Trump olacak. Roubini “Başkan her ne kadar tarifeleri “ilaç” olarak tanım­lasa da, ABD Merkez Bankası enflasyonla çaba görevi­ne sadık kalacak” diye ekledi.

BIST 100 endeksinde kayıp asgarî, dolar stabil

Türkiye’de dalgalanmaların tesirinde kaldı. BİST 100 endeksi açılıştan itibaren kayıp yazmaya devam etti. Lakin bu kayıp ne ABD ne AB ne de Asya borsaları kadar olmadı. Gün içinde 9 bin 277 düzeyine kadar düşen endeksin en yüksek düzeyi 9 bin 472’nin üzerinde oldu. Gün içinde kayıp yüzde 1,8 düzeyinde seyretti. Öte yandan dolar/TL’de paralel seyir bugün de devam etti. Kur 38 lira düzeyindeki istikrarını korudu. Euro TL’de de dalgalı görünüm devam etti.

Öte yandan merkezi Karayipler bölgesinde bulunan, 150 ülkeden müşterilerine 15 lisanda ve 126 para ünitesinde hizmet veren en büyük global ticari banka ve varlık saklama bankası olan Hamilton Reserve Bank, Türk Lirası (TRY) ve Katar Riyali’ni (QAR) SWIFT aracılığıyla ek bağımsız müşteri mevduat para üniteleri olarak ekledi.

Gerçek inançlı liman altına talep patladı

ABD ile Çin ortasında resmen başlayan ekonomik savaş altına talebi arttırdı. Çinli yatırımcılar da altın fonlarına yöneldi. Geçen hafta Çinliler 1 milyar dolarlık altın alımı yaptı. ONS altın dün gün içinde 3 bin doları da aştı. 3 bin 95 doları gören altın yüzde 3,5 düzeyinde artış yaşadı. Türkiye’de de gram altın 3 bin 860 liranın üzerine çıktı. Dünya Altın Konseyi Küresel Araştırma Başkanı Juan Carlos Artigas, altın fiyatlarında belirsizlik olduğunu söyleyerek, “Bazı piyasa iştirakçileri, evvelki altın konumlarından kısmi kar almış olabilir. Lakin, tahlillerimiz, mevcut ortamda yatırım talebini destekleyebilecek güçlü temellerin olduğunu gösteriyor. Ayrıyeten, fiyatlardaki geri çekilme yaşanabilir” dedi.

4 yıl sonra birinci defa 60 doların altında

ABD Başkanı Trump’ın kurtuluş günü petrole de değerliye patladı. Dün yüzde 5’in üzerinde kayıp yaşayan brent tipi petrolün varil fiyatı evvel 61,3 doları gördü. Ve dün gün içinde brent petrol 58 dolara kadar indi. Bu fiyat 2021 Ocak’tan sonra en düşük düzey olarak kayıtlara geçti. Yaşanan bu düşüşle birlikte Türkiye’de de akaryakıt fiyatlarında indirim yapılması bekleniyor. Ham petrol de 52 haftanın en düşük düzeyi olarak kayıtlara geçen 55 dolar düzeyine indi.