İstanbul’da meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki sarsıntıda birtakım akıllı telefon kullanıcıları, sarsıntı başlamadan saniyeler evvel erken ihtar bildirimi aldı. Google tarafından sunulan bu bilhassa birçok kişi, Marmara Denizi Silivri açıklarındaki sarsıntı esnasında süratli kaçma imkanı buldu.
Uzmanlar, erken ikaz sisteminin işleyişi ve güvenilirliğiyle ilgili AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
Jeoloji yüksek mühendisi Prof. Dr. Okan Tüysüz, yaşanan zelzelenin Büyük Marmara Sarsıntısı olmadığının altını çizerek, fayın tamamının kırılmadığını, tamamının kırılması durumunda 7’nin üzerinde bir zelzele yaşanabileceğini söz etti.
Artçıların en az 1 hafta, sonrasında tahminen 1 ay, tahminen daha uzun mühlet devam edeceğini lisana getiren Prof. Dr. Tüysüz, “Marmara Denizi içinde sarsıntı oluşturmasını beklediğimiz, kırılmamış büyük bir fay var. Onun ne vakit kırılacağı muhakkak değil.” ikazında bulundu.
Tüysüz, Kandilli Rasathanesinin de üzerinde çalıştığı erken ihtar sisteminin bulunduğunu belirterek, “Depremlerde ‘P’ ve ‘S’ dalgası olmak üzere iki dalga çıkar. Birinci dalga aşağı üst zelzele olduktan sonra saniyede 7 kilometre süratle, ikinci dalga da 4 kilometre süratle ilerler. Ortalarında bir vakit farkı vardır. Birincisi geldiği vakit kimi aygıtlar bunu algılar. Onu algıladığı vakit ikincisinin geleceği belirlidir ve size haber verir.” diye konuştu.
“Doğal gazı, elektriği kesiyor, metroları, hızlı treni durduruyor”
Sistemin bunun üzerine kurulu olduğunu söyleyen Tüysüz, “Depreme olan aranız mesela 8-10 kilometreyse bu müddet 1-2 saniye olur. Şayet uzaklığınız biraz daha uzunsa bu sefer 8-10 saniyelere kadar çıkabilir. Sarsıntı dalgası da bir formda size gelene kadar ortada bir vakit farkıyla geliyor. Bu vakit farkı insanlara kaçmak, kurtulmak için bilhassa İstanbul üzere faya çok yakın yerlerde pek bir vakit tanımaz ama elektriği kesebilir, treni durdurabilir, doğal gazı kesebilir.” dedi.
Prof. Dr. Tüysüz, “Bizim zaten Marmara Denizi içinde bu türlü bir sistemimiz var. Doğal gazı kesiyor, elektriği kesiyor, metroları durduruyor, hızlı treni durduruyor. Bu türlü bir sistem çalışıyor ancak bu insanların kullanacağı düzeyde muteber bir biçimde şimdi gelişmedi.” bilgisini verdi.
Gelen bildirimlerin bazen aksi durumlara da neden olabileceğine işaret eden Prof. Dr. Tüysüz, “Süre çok kısa olacağı için bazen de tam karşıtı olabiliyor. Bir saniye vaktiniz var, o bir saniye içinde kendinizi camdan atıveriyorsunuz.” diye konuştu.
“İnternet kontağı şart”
Bilişim uzmanı Osman Demircan da erken ikaz bildirimlerinin sırf Android işletim sistemli telefonlarda olduğunu tabir ederek, sistemin çalışmasıyla ilgili ayrıntılar verdi.
Demircan, “Telefonlar, yapısı gereği elimize aldığımız vakit o harekete reaksiyon verebiliyorlar. Şayet telefonunuz hareketsiz bir durumda duruyor ise yer hafif sallanmaya başladığında aldığı titreşimleri direkt zelzele olma potansiyeli olarak pahalandırıyor ve o bölge içindeki telefonlardan gelen sinyalleri de yorumlayarak, bunun bir sarsıntı olduğunu bilip, etrafa bildiri göndermeye başlıyor.” sözünü kullandı.
Bildirimlerin sarsıntı varsayımı yapmadığını, zelzele anında uyardığını belirten Demircan, “Bu iletinin bize gelmesini sağlayan şey, telefonu hareketsiz bir halde kalan kullanıcıların telefonlarından alınan titreşim dataları. Titreşimin birinci alındığı yer, tesir alanı ve sarsıntının gelme müddeti de düşünüldüğünde ileti geldikten birkaç saniye sonra sarsıntının oluyor olması aslında sarsıntının birkaç saniye evvel başladığını gösteriyor. Zira bu sistemler sarsıntı olmadan zelzele olup olmayacağını anlayamıyor.” diye konuştu.
Demircan, alınan bilgilerin sağlam olduğunu lisana getirerek şöyle devam etti:
“Gayet emniyetli zira bu datayı tek bir telefondan almıyor. Bu özelliği açmış ve bu bilgilerin toplanmasına müsaade veren telefonların tamamından aldığı ve bunu da istatistiksel olarak biraz yapay zekayı da kullanıp değerlendirdiği için çok muteber bir data. Bugüne kadar zati rastgele bir sorun yaşatmadı. Yani ne vakit sarsıntı olacağı söylendiyse o sarsıntı oldu. Bazen sarsıntı bilgisi gelip de sarsıntısı hissetmeyenler oldu. O en uç noktadaki şahıslara zelzelenin ulaşmamış olması yüzünden onlar o bilgiyi almadılar fakat zelzele hakikaten de oldu.”
Bildirimlerin devreye girmesi için internetin değerine dikkati çeken Demircan, “Android telefonu olanlar, sarsıntı ihtar sistemi özelliğini açanlar ve pozisyon bilgisini de bu bilhassa birlikte etkin hale getirenler direkt bu bilgiyi hem gönderebiliyorlar hem de alabiliyorlar. İnternet teması koşul zira o datayı bir yerden alıyor olması gerekiyor. Sistem üzerinden geldiği için internet ilişkiniz yoksa zelzele uyarısı almazsınız.” dedi.
Demircan, “Depremden sonra izlediğim görüntülerin ortasında 5 saniye içinde meskenini terk etmeyi başaran aileler vardı. Yani bazen 5 saniye sahiden hayat kurtarıcı olabiliyor ve bu usul sistemler birçok aile için daha yıkıcı ve büyük sarsıntılarda hayat kurtarıcı olabilir.” sözünü kullandı.
