Küresel ısınma nede­niyle dünya gene­linde buzullar süratle eriyor. Yapılan yeni bir araş­tırma buzullar erirken, al­tındaki yanardağların uya­nıyor olabileceğini gösterdi. ABD’deki Wisconcin-Madi­son Üniversitesi’nde yapılan çalışma ile buzulların, bin­lerce yıldır patlamaları bas­tırarak, yeraltı basıncını ar­tırdığı ortaya konuldu.

Lehigh Üniversitesi, Ka­liforniya Üniversitesi Los Angeles ve Dickinson Col­lege’dan araştırmacılarla iş birliği içinde yürütülen araş­tırmada, buzulların erimesi sonucu tartının kaybolma­sının, bilhassa Antarktika gi­bi yerlerde patlama dalgası­nı tetikleyebileceği belirtildi.

Söz konusu durumu ‘vol­kanik tehdit’ olarak tanım­layan araştırmacılar, bu­nun sadece bölgesel risk­ler oluşturmadığını, birebir vakitte tehlikeli bir geri besleme döngüsüyle iklim değişikliğini de hızlandırabi­leceğini söyledi.

Prag’daki Goldschmidt Konferansı’nda sunulan araş­tırma; Şili And Dağları’ndaki altı yanardağ üzerinde yapıldı.

Bağlantıyı araştıran birinci araştırma

İzlanda’da geri çekilen bu­zullar ile artan volkanik ak­tivite arasındaki bağlan­tı 1970’lerden beri biliniyor olsa da, Wisconcin-Madi­son Üniversitesi’nde yapılan araştırma kıtasal volkanik sistemlerde bu olguyu araş­tıran birinci çalışmalardan bi­ri olarak kayıtlara geçti. Öte yandan bulguların ise bilim insanlarının buzullarla kaplı bölgelerdeki volkanik aktivi­teyi daha güzel anlamalarına ve kestirim etmelerine yardımcı olabileceği belirtildi.

Ekip, evvelki patlamaların tarihini tam olarak belirleye­rek ve püsküren kayalarda­ki kristalleri tahlil ederek, buzul buzunun tartısının ve basıncının yeraltındaki mag­manın özelliklerini nasıl de­ğiştirdiğini izledi. Son buzul çağının tepesindeki (yakla­şık 18-26 bin yıl önce) kalın buz örtüsünün patlamaların da hacmini baskıladığı ve yü­zeyin 10-15 km altında silika açısından güçlü büyük bir magma rezervuarının birik­mesine müsaade verdiği bulundu.

Son buzul çağının sonunda buz katmanı süratle eridikçe, ani tartı kaybının kabuğun gevşemesine ve magmadaki gazların genişlemesine ne­den olduğu saptandı. Araş­tırmanın ayrıntılarında bu ba­sınç artışının, derin rezer­vuardan patlayıcı volkanik patlamaları tetikleyerek ya­nardağın oluşmasına yol aç­tığı belirtildi.

Antarktika’da yaşanabilir

Çalışmaya ait açıkla­mada bulunan ABD, Wiscon­sin-Madison Üniversitesi’n­den Pablo Moreno-Yaeger, “Buzullar, altlarındaki vol­kanlardan gelen patlamala­rın hacmini baskılama eğili­mindedir. Lakin buzullar ik­lim değişikliği sebebiyle geri çekildikçe, bulgularımız bu volkanların daha sık ve daha patlayıcı bir biçimde patladı­ğını gösteriyor. Artan patla­yıcılığın temel kaidesi, başlan­gıçta bir magma odasının üzerinde çok kalın bir buzul örtüsünün bulunmasıdır ve tetikleyici nokta, bu buzul­ların geri çekilerek basıncı hür bırakmaya başlama­sıdır ki bu şu anda Antarkti­ka üzere yerlerde gerçekleşi­yor. Çalışmamız, bu olgunun volkanik aktivitenin arttığı İzlanda ile hudutlu olmadığı­nı, Antarktika’da da meyda­na gelebileceğini gösteriyor. Kuzey Amerika’nın kimi böl­geleri, Yeni Zelanda ve Rus­ya üzere başka kıta bölgeleri de artık daha yakından bilimsel ilgiyi hak ediyor” dedi.

Küresel ısınma hızlanabilir

Araştırmayla ilgili açıklama yapan Moreno-Yaeger de, “Zaman içinde birden fazla patlamanın kümülatif tesiri, sera gazlarının birikmesi sebebiyle uzun vadeli global ısınmaya katkıda bulunabilir. Bu, eriyen buzulların patlamaları tetiklediği ve patlamaların da daha fazla ısınmaya ve erimeye katkıda bulunabileceği bir geri besleme döngüsü yaratır” diye konuştu.