Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Mutabakatı’nın (NPT) imzalanmasının 57’nci yıl dönümünde dünya genelindeki nükleer silah harcamaları ile ülkelere ilişkin yeni bilgiler derlendi.
Buna nazaran, nükleer silaha sahip 9 ülke, 2024 yılında cephaneliklerini geliştirmek için toplamda 100 milyar dolardan fazla harcama yaptı. Bu sayı, her dakika nükleer silahlara ortalama 190 bin dolar harcandığı manasına geliyor.
100 milyar dolardan fazla para harcandı
Soğuk Savaş’ın akabinde nükleer silahların sayısında yıllar süren düşüş, yerini tekrar silahlanmaya bıraktı.
Uluslararası Nükleer Silahların Kaldırılması Kampanyası’nın (ICAN) yayımladığı “Hidden Costs” raporuna nazaran, 9 nükleer silahlı ülke 2024’te kitle imha silahlarına 100 milyar dolardan fazla harcadı. Bu sayı, dakikada yaklaşık 190 bin 151 dolara tekabül ediyor.
Rapora nazaran bu, bir evvelki yıla kıyasla yüzde 11’lik (9,9 milyar dolar) bir artış manasına geliyor.
Nükleer silahlanmaya en çok ABD yatırım yaptı
Son beş yılda (2020–2024) nükleer silaha sahip ülkeler bu alandaki harcamalarına toplam 415,9 milyar dolar ayırdı.
2024’te nükleer silaha en fazla harcamayı 56,8 milyar dolarla ABD yaparken bu sayı, öteki 8 ülkenin toplamından daha fazla.
Bununla birlikte Çin 12,5 milyar dolarla ikinci sırada yer alırken, İngiltere 10,4 milyar dolarla üçüncü sıraya yerleşti.
Ülkelerin nükleer silahlara yaptığı harcamalarda İngiltere’yi sırasıyla Rusya (8,1 milyar dolar), Fransa (6,9 milyar dolar), Hindistan (2,6 milyar dolar), İsrail (1,1 milyar dolar), Pakistan (1,1 milyar dolar) ve Kuzey Kore (630 milyon dolar) izliyor.
Nükleer harcamalar yalnızca kamu bütçesini tüketmekle kalmıyor, tıpkı vakitte kamu kontrolünden de büyük ölçüde kaçırılıyor.
Başka ülkelerin nükleer silahlarını topraklarında barındıran ülkelerde bu bilgilere hem halkın hem de parlamenterlerin erişimiyse neredeyse imkansız.
ICAN yetkilileri, nükleer silahların kamu kaynaklarını gerçek insani gereksinimlerden uzaklaştırarak sırf birkaç özel şirketin çıkarına hizmet ettiğini vurguladı.
Öte yandan, 98 ülke, 2021’de yürürlüğe giren Nükleer Silahların Yasaklanması Muahedesi’ni (TPNW) imzalayıp, onaylayıp yahut kabul ederken, muahedeyi imzalayan ülkeler nükleer silah faaliyetlerini yasakladı ve bunların imhası için çalışma kelamı verdi.
Nükleer silah şirketleri 43,5 milyar dolarlık kazandı
2024 yılında nükleer silahların geliştirilmesi ve bakımı üzerine çalışan en az 26 şirket, bu alandaki çalışmalarından 43,5 milyar dolar çıkar sağladı.
Bu şirketlerin elinde toplam pahası 463 milyar doları aşan faal kontratlar bulunurken, sırf 2024 yılı içinde yaklaşık 20 milyar dolarlık yeni mukavele imzalandı.
Aralarında Boeing, Lockheed Martin ve General Dynamics’in de yer aldığı bu firmalar, hükümetlerin siyasetlerini ve halkın nükleer silahlara yönelik tavırlarını etkilemek için fikir kuruluşlarına milyonlarca dolar fon verirken yalnızca Fransa ve ABD’deki lobilerin çıkarlarını temsil etmeleri için 128 milyon dolardan fazla ödeme yaptı.
Ayrıca firmalar, 2024’te başbakanlık ofisiyle 18 toplantı da dahil olmak üzere üst seviye İngiltere yetkilileriyle 196 toplantı gerçekleştirildi.
Nükleer silah sayısı artıyor
Bununla birlikte Stockholm Milletlerarası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) 2025 Yıllık Raporu, dünya genelinde nükleer cephaneliklerin modernize edildiğini, yeni savaş başlıklarının geliştirildiğini ve nükleer risklerin arttığını ortaya koydu.
2025 yılı başı prestijiyle dünyada yaklaşık 12 bin 241 nükleer savaş başlığı bulunuyor.
Bunların 9 bin 614’ü potansiyel askeri kullanım için stoklarda tutulurken, yaklaşık 3 bin 912’si ise konuşlandırılmış durumda. Yaklaşık 2 bin 100 başlık ise yüksek operasyonel alarm durumunda bekletiliyor.
Bu yüksek alarm durumu savaş başlıklarının birçok ABD ve Rusya’ya ilişkin olsa da Çin’in de barış vaktinde birtakım başlıkları hazır pozisyonda tuttuğu bedellendiriliyor.
SIPRI’ye nazaran ABD ve Rusya, dünya nükleer silahlarının yaklaşık yüzde 90’ına sahip. Kullanıma hazır nükleer savaş başlıkları açısından ABD 1770 ile birinci sırada, Rusya 1718 ile ikinci sırada.
Şubat 2026’da sona erecek olan Yeni START mutabakatının yenilenmemesi halinde, her iki ülkenin konuşlandırdığı savaş başlığı sayısında artış bekleniyor. ABD’nin yeni stratejik olmayan nükleer silahları da envantere eklemesi gündemde.
İsrail, Çin ve Kuzey Kore’nin nükleer cephanelikleri
Çin’in 2025 prestijiyle 600 savaş başlığına ulaştığı kestirim edilirken, Kuzey Kore’nin de yaklaşık 50 savaş başlığına ve 40’tan fazla başlık üretebilecek fisil gerece sahip olduğu iddia ediliyor.
SIPRI iddialarına nazaran, nükleer cephaneliğini modernize ettiği düşünülen İsrail’in elinde 90 adet savaş başlığı bulunurken, Dimona’daki plütonyum üretim tesisinde iyileştirmeler yapıyor ve Jericho füze ailesine yönelik testler yürütüyor.
İsrail’in nükleer başlıkları F-15, F-16 ve F-35 tipi savaş uçaklarının yanı sıra yaklaşık 50 adet karadan fırlatılabilen Jericho II ve III balistik füzesi ile Almanya üretimi Dolphin sınıfı denizaltılardan ateşlenebilen yaklaşık 20 Popeye Turbo seyir füzesiyle kullanılabiliyor.
Bu silah sistemlerinin, 4 bin 500 kilometreye kadar menzile ulaşabildiği değerlendirilirken, SIPRI bilgilerine nazaran İsrail’in, 2022’de nükleer kapasitesini inşa etmek ve sürdürmek emeliyle yaklaşık 1,2 milyar dolarlık harcama yaptığı iddia ediliyor.
