İsrail’in, İran, Suriye ve Lübnan’a yönelik son taarruzları da dahil bölgede istikrarı bozan siyasetleri ile milletlerarası hukuku ihlal eden aksiyonlarının kınandığı bildiride, kelam konusu ülkelerin egemenliği ve güvenliğine yönelik açık bir ihlalin bulunduğu belirtildi.
Bildiride, memleketler arası topluma, saldırganlığı durdurmak ve İsrail’i işlediği cürümlerden sorumlu tutmak için “caydırıcı önlemler” alınması davetinde bulunuldu.
Bildiride, gerginliği azaltma eforlarını desteklemek, İran’a yönelik saldırganlığı durdurmak ve barışçıl tahlil sağlamak gayesiyle, ilgili bölgesel ve milletlerarası taraflarla tertipli temas kurmakla misyonlu “Bakanlar Temas Grubu” kurulmasına karar verildiği tabir edildi.
İsrail hücumlarının durdurulmasının acil gerekliliği vurgulanan bildiride, bölgedeki insani, ekonomik ve çevresel durumu tehdit eden kelam konusu tehlikeli tırmanışa ait büyük kaygılara işaret edildi.
İİT için Filistin davasının merkezi kıymeti vurgulandı
Bildiride, Birleşmiş Milletlerden (BM) sonra en büyük ikinci memleketler arası kuruluş olan İİT’in, milletlerarası parçalanma, zayıflamış memleketler arası kurumlar ve dönüşen dünya ortamında giderek artan bir rol oynamaya yönelik isteği ve İİT’i bölgesel ve global istikrar, değişen jeostratejik istikrarlar, çok taraflılık ve kurallara dayalı milletlerarası sistem açısından değerli bir memleketler arası aktör olarak güçlendirmek için ıslahatları hızlandırma gereksinimi vurgulandı.
1969’da Mescid-i Aksa’ya yapılan kundaklama saldırısının akabinde kurulan İİT için Filistin davasının merkezi değerinin altının çizildiği bildiride, 1967 hudutları içinde başşehri Doğu Kudüs olan hükümran, bağımsız ve bitişik bir Filistin devletinin kurulmasına kesin takviye ve iki devletli tahlilin bölgede herkes için barış ve istikrara ulaşmak için tek geçerli tahlil olduğu tekrar teyit edildi.
Bildiride, Suudi Arabistan ve Fransa’nın eş başkanlığında, “Filistin Sıkıntısının Barışçıl Tahlili ve İki Devletli Tahlilin Uygulanması” ve ilgili BM kararları hakkında BM Yüksek Seviyeli Konferansı’nın mümkün olan en kısa müddette toplanmasının kıymeti yine teyit edilirken, konferans kapsamında kurulan çalışma kümelerinin çalışmalarını tekrar başlatmanın ve konferansın başarısı için gayretleri iki katına çıkarmanın değeri de tekrar vurgulandı. Bildiride tüm BM üye devletleri, yeni tarihi açıklandıktan sonra konferansa etkin olarak katılmaya çağrıldı.
Filistinli sivil halkın korunması talep edildi
Bildiride 19 aydan fazla müddettir devam eden İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik soykırım kampanyası ve Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’da Filistin halkının kendi yazgısını tayin hakkı başta olmak üzere Filistin davasını ortadan kaldırmayı amaçlayan sistematik yıkım ve öldürme kampanyaları kınanırken, atağın sona erdirilmesi, Gazze Şeridi için Arap-İslam kurtarma ve yine inşa planının ilerletilmesi ve Filistin hükümetinin Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’da olduğu üzere Gazze Şeridi’nde de sorumluluklarını üstlenebilmesi için siyasi ve mali takviye sağlanması hedefiyle, kalıcı ve sürdürülebilir bir ateşkesin sağlanmasının ve Güvenlik Kurulu’nun 2735 sayılı kararının uygulanmasının değeri tekrar teyit edildi.
Gazze’ye ait Arap-İslam Ortak Tepesi tarafından kurulan Bakanlar Komitesinin, acil ateşkes, Gazze Şeridi’nin tüm bölgelerine insani yardımın ulaştırılması ve iki devletli tahlilin uygulanmasına yönelik pratik adımların başlatılması için ağır diplomatik uğraşların desteklendiği bildiride, işgalci güç olan İsrail’in, Filistin halkını zorla yerinden etmek gayesiyle insani yardımın girişini engelleyerek ve BM insani yardım kuruluşlarının misyonlarını yerine getirmelerini önleyerek açlığı bir soykırım sistemi olarak kullanması kınandı.
Bildiride, Filistin halkının her türlü zorla yerinden edilmesinin reddedilmesi, hudutların ivedilikle açılması, insani yardımın manisiz ve kâfi bir formda ulaştırılması ve Filistinli sivil halkın korunması talep edildi.
Filistinli mültecilere hizmet sunmada yeri doldurulamaz bir rol oynayan BM Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansına (UNRWA) dayanağın söz edildiği bildiride, memleketler arası topluma, Kudüs dahil işgal altındaki Filistin topraklarında berbatlaşan insani durum karşısında UNRWA’ya hem siyasi hem de mali olarak takviyelerini sürdürme davetinde bulunuldu.
Bildiride, Filistinlileri topraklarından zorla çıkarmayı amaçlayan her türlü plan, Filistin davasının ortadan kaldırılması ve milletlerarası hukukun önemli ihlali manasına geldiği için kesin bir biçimde reddedildi. Ayrıyeten İsrail’in, Gazze’de hayatı imkansız hale getirerek Filistinlileri topraklarından çıkmaya zorlamak emeliyle temel hayat muhtaçlıklarını sistematik olarak maksat alması da reddedildi.
Kudüs’ün kimliğinin korunması vurgulandı
Filistinlileri yerlerinden etmek zorunda kalmadan Gazze Şeridi’nin tekrar inşa edilmesinin mümkün olduğunu gösteren Arap-İslam Gazze Şeridi’nin Erken Uygunlaştırılması ve Tekrar İnşa Edilmesi Planı’na takviyenin teyit edildiği bildiride, Gazze Şeridi’ne insani yardım ve yardım materyallerinin ulaştırılmasını sağlamak için Mısır’ın insani gayretleri takdir edildi.
Bildiride, İsrail’in, Kudüs kentinin medeniyet özelliklerini değiştirme, Arap ve İslam karakterini bozma ve yasal statüsünü zayıflatma teşebbüslerinden, bilhassa de El-Aksa Camii’ndeki statükoyu değiştirmeye yönelik eforlarından derin kaygı duyulduğu belirtilirken, Kudüs’ün üç tek ilahlı din ortasında müsamaha ve bir ortada yaşamanın sembolü olarak kimliğini korumak ve sakinlerini desteklemek gerektiği vurgulandı. Bildiride ayrıyeten Kudüs Komitesi ve onun yürütme organı olan Beyt Mal el-Kudüs eş-Şerif Ajansı’nın eforları takdir edildi.
Pakistan hükümeti ve halkıyla dayanışma içinde olunduğunun tabir edildiği bildiride, Güney Asya bölgesinde son periyotta yaşanan askeri gerginliğin, Pakistan ve Cammu Keşmir’deki birçok bölgede gerçekleştirilen haksız ataklar da dahil olmak üzere derin telaşla karşılandığı belirtilirken, bölgenin istikrarını bozacak aksiyonlardan kaçınılması ve azami itidal gösterilmesi gerektiği vurgulandı.
Bildiride, bölgesel barış ve istikrarın sağlanması için 10 Mayıs 2025’te ilan edilen ateşkesin sadık bir formda uygulanması gerektiğinin altı çizilerek, çeşitli üye devletlerin tansiyonun azaltılması için gösterdiği gayretlerin takdirle karşılandığı belirtildi.
İndus Suları Muahedesi da dahil olmak üzere ikili mutabakatlara sıkı sıkıya bağlı kalınması davetinde bulunulan bildiride, Pakistan ile Hindistan ortasındaki tüm çözülmemiş uyuşmazlıkların barışçıl bir formda çözülmesi için geniş tabanlı bir diyalogun ehemmiyeti vurgulandı.
Uluslararası topluma, aşırıcılıkla, nefret telaffuzuyla uğraş için tesirli tedbirler alma çağrısı
Bildiride, İslamofobinin, ırkçılık ve ayrımcılık biçimi olarak artmasından derin tasa duyulduğu tabir edilerek, dine yahut inanca dayalı şiddet aksiyonları, nefret söylemi, ayrımcılığa dayalı aşırıcılık, kültürlerarası bölünmeler ve tansiyonları artıran gayretler kınandı.
Uluslararası toplumun, ulusal ve global seviyede aşırıcılıkla, nefret telaffuzuyla, dinlerin aşağılanmasıyla, olumsuz klişeleştirmeyle, din, inanç ya da etnik kökene dayalı damgalamayla uğraş için tesirli tedbirler almaya çağırıldığı bildiride, terörizm ve aşırıcılığın hiçbir din, ırk, etnik köken yahut milletle ilişkilendirilemeyeceği belirtildi.
Bildiride, global barış ve güvenliği tehdit etmeye devam eden aşırıcılığın, tüm biçim ve tezahürleri ne olursa olsun açık bir formda kınanması gerektiği vurgulandı.
Bazı İİT üye ülkelerin sömürgesizleştirme süreci sırasında edindiği deneyimin ve kabiliyetin, İİT’e üye devletler ile başka BM üyesi devletler ortasındaki ihtilafların tahlilinde değerli bir orta buluculuk kapasitesi kazandırdığı teyit edildi.
Bildiride, Azerbaycan ile Ermenistan ortasındaki olağanlaşma sürecinde kaydedilen ilerleme, bilhassa “Barış ve Devletlerarası İlgilerin Kurulmasına Ait İkili Anlaşma” üzerindeki müzakerelerin sonuçlanmasından memnuniyet duyulduğu belirtilerek, Ermenistan, bu muahedenin imzalanmasının önündeki tüzel ve siyasi manileri ortadan kaldırmaya ve Azerbaycan’ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü zedeleyici tavır ve aksiyonlardan vazgeçmeye çağrıldı.
Ermenistan’ın atakları sonucunda etkilenen, kurtarılmış bölgelerin yine inşası tarafındaki eforlarda Azerbaycan hükümeti ve halkı ile dayanışmanın teyit edildiği bildiride, İİT üyesi devletler, güvenliğin sağlanması, yine inşa çalışmalarının mümkün kılınması ve yerinden edilmiş şahısların onurlu bir halde geri dönüşünün temini açısından mayın temizleme faaliyetlerinde Azerbaycan’a faal takviye vermeye çağrıldı.
Bildiride, İİT üyesi Cezayir, Somali ve Pakistan’ın Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu (BMGK) süreksiz üyelikleri bağlamında ve İslami davaları desteklemek üzere yürüttükleri somut ve takdire şayan gayretlere dayanak olunduğu tabir edildi.
Suriye’nin bölgesel ve memleketler arası sisteme entegrasyonu için gösterilen çabalar
Suriye süreksiz hükümetinin, ülkenin bölgesel ve milletlerarası sisteme entegrasyonu için gösterdiği gayretlerin memnuniyetle karşılandığı belirtilen bildiride, istikrar ve güvenliği sağlamak için Suriye’ye siyasi ve mali takviyenin sürdürülmesinin değeri vurgulandı.
Suriye’de tekrar yapılanma eforlarına katkıda bulunmayı amaçlayan Türkiye ile İslam Kalkınma Bankası (İKB) Kümesi ortasındaki işbirliğinin başlatılmasına dayanak verildiği belirtilen bildiride, güç ve altyapı üzere dallarda öncelikli muhtaçlıkları karşılamak için ortak gayretlerin araştırılmasının teşvik edildiği kaydedildi.
Egemenliğe, bağımsızlığa, toprak bütünlüğüne ve birliğe hürmet gösterilmesi ve tüm İİT üye devletlerinin iç işlerine müdahale edilmemesi davetinde bulunulan prensipli konumun teyit edildiği bildiride, Kıbrıslı Müslüman Türklerin doğal haklarını garanti altına alma isteğinin desteklendiği aktarıldı.
Bildiride, Kıbrıs meselesine müzakere edilmiş ve karşılıklı kabul edilebilir, adil, kalıcı ve sürdürülebilir bir tahlil bulma ve kendilerine dayatılan haksız izolasyonun üstesinden gelmek için Kıbrıslı Müslüman Türklerle temasın geliştirilmesinin kıymeti vurgulandı.
Bildiride, Yunanistan’da, Batı Trakya’daki Türk Müslüman Azınlık ile On İki Ada’daki Türk Müslüman nüfusa verilen dayanak yinelenerek, bu bireylerin temel hak ve özgürlüklerden tam manasıyla yararlanmalarının sağlanması konusundaki kararlılığa vurgu yapıldı.
Geçmişte Ermenistan topraklarından “zorla ve sistematik biçimde çıkarılan” yüz binlerce Azerbaycanlının bahtı konusundaki derin kaygıya atıfta bulunulan bildiride, kelam konusu Azerbaycanlıların memleketler arası hukuka uygun halde, barışçıl, inançlı ve onurlu biçimde yerleşim yerlerine geri dönme hakları teyit edildi.
Cammu Keşmir halkıyla dayanışmaya yer verilen bildiride, BMGK ve İİT kararları ile Keşmir halkının iradesine uygun biçimde kendi yazgısını tayin hakkı tam desteklenirken, ayrıyeten Hindistan’ın bölgedeki insan hakları ihlalleri kınandı.
Bildiride, Arakanlı Müslümanlar başta olmak üzere Myanmar’daki Müslüman topluluklara yönelik “ciddi insan hakları ihlalleri” konusundaki kaygılar tabir edilerek, bu insanların temel hak ve özgürlüklerinin savunulması için acil tedbirler alınması davetinde bulunuldu.
Bosna Hersek’te son vakitlerde yaşanan tansiyonlara atıfta bulunulan bildiride, tüm memleketler arası ortaklara, Dayton Barış Mutabakatı ve Bosna Hersek Anayasası’na ahengin sağlanması tarafında işbirliği yapmaları gerektiği iletisi verildi.
Ürdün’ün Kudüs’teki İslam ve Hristiyan kutsal alanlarını muhafaza gayretlerinin kıymetli olduğuna işaret edilen bildiride, 2026’da Azerbaycan’da düzenlenecek “İslam Doruğu Konferansı”nın memnuniyetle karşılandığı, bu tepenin İslam dünyasında birlik, dayanışma ve işbirliğine katkı yapmasının beklendiği kaydedildi.
