Yaklaşık bir buçuk ay evvel ABD‘nin Ankara Büyükelçisi olarak misyonuna başlayan Tom Barrack, İzmir’in tarihi Kemeraltı Çarşısı‘nı gezdi, Kızlarağası Hanı’nda yürüyerek esnaf ve vatandaşlar ile sohbet etti.
Han’ın içerisindeki hareketliliği ve canlılığı “Gerçek hayatın kalbi” halinde nitelendiren Barrack, “İzmir’in ayaküstü tatlısı” olarak bilinen Şambali’nin tadına baktı, bir dükkana girip, el dokuması halıları inceledi ve bilgi aldı.
“En çok beğendiğim yemek kebap”
Barrack’ın, halı dükkanında pazarlık yaptığı anlar tebessüm ettirdi. Barrack, Türk mutfağında en çok beğendiği yemeğin “kebap” olduğunu söyledi. Büyükelçi Barrack, Kızlarağası Hanı’nı gezerken, ABD-Türkiye bağlantıları ve Orta Doğu’da yaşanan son gelişmelere ait açıklamalarda bulundu. Barrack, kendi zihninde Türkiye’nin bir “illüzyon” olarak yer aldığını söz ederek, köklerinin eski Osmanlı İmparatorluğuna dayandığını söyledi.
Dedesinin yaklaşık 1900’lerde Osmanlı pasaportuyla ve cebinde 13 lira ile Amerika’ya gittiğini anlatan Barrack, “DNA’mın geldiği yere dönme ayrıcalığına ve onuruna sahip olmak, hem de (ABD Başkanı Donald) Trump adına kıdemli bir diplomat olarak ve tarihi ülkelerden birinde Amerika’yı temsil etmek, nitekim büyük bir ayrıcalık.” dedi.
Barrack, Türkiye’deki vazifesine başlamak üzere uçaktan indiğinde, şaşkınlık içerisinde olduğunu ve duygusal bir an yaşadığını aktardı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a inanç mektubunu sunduğunda ve Anıtkabir’i ziyaret ettiğinde de duygusal anlar yaşadığını tabir eden Barrack, şunları kaydetti:
“(İstanbul) Boğaz’da otururken, Avrupa’dan Asya’ya, Asya’dan Avrupa’ya, suyun aktığı yer boyunca yaşananları düşündüğümde her şey mana kazanıyor. Hepimiz aslında tıpkı şeyi istiyoruz. Çocuklarımız için daha güzel bir hayat, umut, ilham, güvenlik ve barış istiyoruz. Bu yüzden burada olmaktan onur duyuyorum, ayrıcalıklıyım, kendimi şanslı hissediyorum. Öğreniyorum, dinliyorum. Bu hakikaten inanılmaz bir macera.”
“Güvene dayalı şahsî ilişki”
Lahey’de düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Liderleri Doruğu kapsamında bir ortaya gelen Trump ve Erdoğan’ın görüşmesine dair konuşan Barrack, Trump ile Erdoğan’ın, ayrıca Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile ABD Dışişleri Bakanı Rubio’nun da uygun ferdî ilgilere sahip olduğunu söyledi.
Barrack, “Tarihin çok lakin çok değerli bir devrinde, iki lider ve dışişleri bakanları, dört kişi ortasında karşılıklı itimada dayalı ferdî bir alaka, yakınlık ve anlayışla başladı” dedi. Trump ve Erdoğan ortasında iki sefer telefon görüşmesi yapıldığını hatırlatan Barrack, böylelikle ortalarında itimat ve itimadın oluşmaya başladığını söyledi.
“Orta Doğu’da diyaloğu değiştirmek liderlik ister”
Büyükelçi Barrack, Orta Doğu ve Yakın Doğu’nun oluşturduğu yeni bir periyoda tanıklık edildiğini vurgulayarak, ABD tarafından, Türkiye’nin sürekli büyük bir NATO müttefiki olarak görüldüğünü kaydetti. “Türkiye hiçbir vakit büyük bir bölgesel aktör olarak hak ettiği kıymeti ve kıymeti tam manasıyla göremedi.” diyen Barrack, Türkiye’nin etrafında yaşanan çatışmalara ve savaşlara işaret etti.
Barrack, ABD Başkanı Trump ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu durumu diyaloğun değiştirilebileceği bir fırsat olarak gördüğünü söz ederek, “Orta Doğu’da diyaloğu değiştirmek liderlik ister, güçlü liderlik gerekir” diye konuştu. Büyükelçi Barrack, “Bu, iki önderin direkt birbirine önceliklerini anlattığı ve bölgede (Orta Doğu’da) insanların hayatını nasıl daha âlâ hale getirebileceklerini içtenlikle paylaştıkları bir görüşmeydi” dedi.
“Türkiye, tüm bunların merkez noktası olabilir”
NATO’da çekilen aile fotoğrafını anımsatan Barrack, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump’ın yakınlığına işaret etti. Barrack, iki başkanın de birbirini sevdiğini lisana getirerek, “Hepimiz, birbirine güvenen iki öndere sahip olduğumuz için muazzam bir fırsatın var olduğu görüşündeyiz. Bu vizyonu nasıl uygulayacaklarını çok âlâ bilen Bakan Rubio ve Bakan Fidan var” sözlerini kullandı.
Orta Doğu’nun içinde bulunduğu düzensizliğe bir tahlil arayışının sürdüğünü söyleyen Barrack, “Yüzyıllardır süregelen bir karmaşa var ve bu karmaşa büyük ölçüde Batı tarafından yaratıldı. Batı’nın daima müdahale etme gayretleri yüzünden” diye konuştu.
Barrack, “Benim için İzmir, Musevilerin, Müslümanların, Hıristiyanların bir ortada yaşadığı, bu toplulukların harmanlandığı bir örnek” diyerek, “bu tüm dünyada ve Orta Doğu’da olması gereken bir durum” değerlendirmesinde bulundu. Büyükelçi Barrack, “Bence Türkiye, tüm bunların merkez noktası olabilir, Suriye’de gördüğünüz üzere. Suriye’de olanların büyük bir kısmı, Türkiye ve liderliği sayesinde gerçekleşiyor.”
“Yeni jenerasyon için yeni bir diyaloğa gereksinim var”
Osmanlı İmparatorluğundaki “millet sisteminin”, yüzlerce yıl farklı kümelerin merkezi sistemde varlıklarını sürdürmelerine imkan verdiğini anımsatan Barrack, yeni jenerasyon için yeni bir diyaloğa gereksinim olduğunu, bu diyaloğun savaş olmadığını vurguladı.
Barrack, Türkiye’nin NATO’da, ittifakın ikinci büyük ordusuna sahip olduğunu söyleyerek, “(Türkiye) Sert gücü, hava savunması, genel savunma kapasitesine sahip, bütün ögeler tamam. Lakin en değerlisi, dünyayı tanıyan, çalışkan, harikulâde bir nüfusa sahip” diyerek, bu küresel başarının ABD Başkanı Trump tarafından görüldüğünü kaydetti.
“Bu yolun anahtarı Türkiye”
Barrack, İsrail ile İran ortasında yaşanan çatışmalara değinerek, “İsrail’in tekrar tanımlanması gerekiyor, şu an tekrar tanımlanma sürecinde. İsrail ile İran ortasında yaşananlar, hepimiz için, ‘süre doldu, yeni bir yol açalım’ deme fırsatı. Bu yolun anahtarı Türkiye” sözünü kullandı.
Türkiye’yi F-35 programına yine dahil etme konusu
Barrack’a, ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’yi F-35 programına yine dahil etme konusunda yeterli niyetli olduğu izlenimini daha evvel aktardığı hatırlatılarak, “ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Çaba Yasası (CAATSA) ve F35 probleminde ikili münasebetlere yapan katkıları olacak bir süreç işliyor mu?” sorusuna, “Evet, muhakkak evet” karşılığını verdi.
F16 ve F 35’lerin NATO müttefiki Türkiye’nin olmazsa olmaz ögeleri olduğunu söyleyen Barrack, F35 kesimlerinin birçoklarının Türkiye’de üretildiğini hatırlattı. Türkiye’nin F16’lar ve modernizasyonu için ödeme yaptığını kaydeden Barrack, Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının uygulandığı periyoda dair anekdotlar paylaştı. Büyükelçi, F35 sorununun uzun vakittir tartışıldığına işaret ederek, tarafların bu mevzuyu “artık geride bırakmak” istediğini söyledi.
“ABD Kongresi probleme tekrar bakmaya hazır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da ‘yeni bir başlangıç’ yapılması gerektiğini söylüyor.” diyen Barrack, “(F35 ve CAATSA yaptırımları) Bana nazaran Lider Trump ve Cumhurbaşkanı Erdoğan; Bakan Rubio ile Dışişleri Bakanı Fidan’a, bunu ‘bitirin, bir yolunu bulun.’ diyecek. Kongre mantıklı bir sonucu destekleyecek. Hasebiyle, yıl sonuna kadar bir tahlile kavuşma imkanına sahip olduğumuza inanıyorum” dedi.
Barrack, F35 ve CAATSA yaptırımlarına ait, şu tabirleri kullandı:
“Önümüzdeki birkaç ay içinde iki önderimiz ve iki dışişleri bakanımız ortasında bir yeni bir buluşmayı, ikili gündemin, beş yıldır tartışılan tüm bu bahislerin yenilendiğini göreceksiniz. F35, F16, S400’ler, yaptırımlar, gümrük vergileri üzere şeyler bizim misyonumuzun ikincil ögeleri. Sanırım birinci kere, ABD ve Türkiye’nin yalnızca savunma ortakları olmak yerine, ‘atağa geçen ortaklar olalım’ diyen bir taahhüdü var.”
Türkiye’nin savunma sanayi alanında yaptığı çalışmalara övgüde bulunan Barrack, Baykar’ın TB2 ve Bayraktar üzere SİHA’larının büyük muvaffakiyet elde ettiğini, Türk Hava Yolları’nın dünyadaki en âlâ havayollarından biri olduğunu söyledi. Büyükelçi, F35 problemine ait, “Dolayısıyla, yıl sonuna kadar bir tahlile kavuşmanın mümkün olduğuna inanıyorum.” dedi.
“Orta Doğu yeni bir diyaloğa hazır”
Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un, çok sayıda ülkenin İbrahim Mutabakatına hazır olduğu sözleri hatırlatılan Barrack, “Gazze bu durumdayken İbrahim Mutabakatları konusunda beklentileriniz hakikaten yüksek mi yoksa bu bir temenni mi?” sorusuna, “Witkoff’un en hassas alanlarda mükemmel iş çıkardığı” karşılığını verdi.
Barrack, “İsrail’in Müslüman dünyayla birleşmemesi için bir hiçbir neden yok. Bu güç, bölgesel bir güç. Bu yüzden Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Sudan tarafından atılan birinci adımlar bunu başlatmıştır” argümanında bulundu.
2015’te İslam ülkelerine seyahat yasağı getirildiğini hatırlatan Barrack, bu gelişmenin akabinde İbrahim Mutabakatlarına giden sürecin başladığını ve 2016’da Trump’ın birinci yurt dışı ziyaretini planlayarak, Riyad’a gittiğini belirtti.
Bu ziyaretin akabinde, İsrail ile Körfez ülkeleri ortasında bir diyalog süreci başlatıldığını ve bu sürecin İbrahim Mutabakatları ile resmileştiğini söyleyen Barrack, “Gazze’yle ilgili tartışmaların ortasında bunu genişletmek çok güç, bu sahiden bir sorun. Steve’in yaptığı şey inanılmaz bir halde müzakere etmek ve bu düşmanlıklara son vermeye çalışmak” dedi.
Barrack, herkesin sorunu çözmek için elini taşın altına koyduğuna işaret ederek, şunları aktardı:
“Benim inancım, bu sorunun çözüleceği istikametinde. Yakın gelecekte Gazze’de bir ateşkes göreceğimizi düşünüyorum. Bu mevzuda gerçek bir gruba sahibiz. Ateşkes sağlandıktan sonra, küçük adımlarla, öncelikle İsrail ile çatışmasızlık tarafında ilerleme kaydedilecek.”
Türkiye ve İsrail’in geçmişte “harika bağlara sahip olduğunu” savunan Barrack, bunun tekrar olabileceğini sav etti ve bunun dini bir sorun olmadığını söyledi. Barrack, “Bu, toprak taleplerine dair bir yanlış anlaşılma. Bu yüzden, Suriye ve İsrail ortasında bir tartışma, bir diyalog kurulmasını umuyorum. Tıpkı durum, Lübnan ile İsrail ortasında da geçerli” dedi.
ABD’nin iki tarafla da olağanüstü münasebetlere sahip olduğunu söyleyen Barrack, “Bence Orta Doğu yeni bir diyaloğa hazır. Beşerler tıpkı kıssalardan sıkıldı. Bence, ufak adımlar göreceğiz. Herkes İbrahim Mutabakatlarına geri dönecek. Bilhassa Gazze durumunda, zira asıl büyük sorun şu anda bu.”
Suriye-İsrail anlaşması
Barrack, Suriye- İsrail tarafları ortasında bir mutabakatın beklenip beklenmediğine ait soruya, “Evet, umudum o istikamette, bir noktada muahedeye varmaları gerekiyor” cevabını verdi. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın 6 aydır vazifede olduğunu anımsatan Barrack, “İsrail, uzun vakittir geçmişteki devletin açıkça düşmanıydı” sözünü kullandı.
Barrack, Şara’nın, İsrail’den nefret etmediğini açıkça belirttiğini, İsrail’e karşı dinî bir kin taşımadığını ve hudutta barış istediğini lisana getirerek şunları kaydetti:
“İsrail’in de tıpkı şeyi istediğini biliyorum. Büyük ihtimalle, hudut güvenliği üzere daha kolay mevzular üzerinden art kapı diyaloğunun başladığını göreceğiz. Vakitle bu, daha geniş bir çatışmasızlık diyaloğuna dönüşerek şu soruya karşılık arayacak: Hududu nasıl istikrara kavuştururuz?” Barrack, benzeri bir muahedenin Lübnan ile de olacağını düşündüğünü lisana getirerek, Lübnan’ın da birebir modele uygun olduğunu aktardı.
Büyükelçi Barrack, “Neden barış içinde yaşayamıyoruz?” Benim dini uygulamalarım ne olursa olsun, bu benim şahsî inancım ve bunu barış içinde, siyasetten farklı formda sürdüreceğim.” diyerek, Suriye’nin bu süreci en süratli halde deneyim edeceğini belirtti ve sonra da Lübnan’ın tıpkı biçimde olacağını söyledi.
Suriye’ye baht verebilmek için bir dönüşümün gerçekleşmesi gerektiğini kaydeden Barrack, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, Şara’ya olan dayanağını anımsattı.
“Suriye’de Muhatap alacağımız tek ulus devlet Suriye hükümeti”
Suriye’nin kuzeydoğusunun entegrasyonu konusunda, ABD’nin “SDG” olarak isimlendirdiği tarafın durumu ve katkısından mutlu olup olmadığı ile ABD’nin Şam idaresine ademi merkeziyetçi bir sistem teklifinde bulunup bulunmadığı sorusuna ait olarak Barrack, Trump ve Rubio’nun bu mevzuda daha evvel açık bir karşılık verdiğini hatırlattı. Barrack, “Bizim (Suriye’de) muhatap alacağımız tek bir ulus devlet olacak, o da Suriye hükümeti.” dedi.
“PKK,YPG dediğimiz bir öge içeren SDG, ABD güçlerinin yanında DEAŞ’a karşı verilen uğraşta yer aldı ve ortak bir vazife yürüttü.” diyen Barrack, “SDFG hem askeri hem siyasi olarak yeni Suriye’ye entegre olmalı. Alevilerin, Dürzilerin ve öbür toplulukların da temsiliyet aradığı gibi” tabirini kullandı. Barrack, bunun gerçekleşmesinin vakit aldığını kaydetti.
